[Guest post] Een Bild seet méi wéi dausend Wierder…. oder villäicht awer net ? by Paul Lesch

Eng problematesch Une?
Eng problematesch Une?

Les réflexions ci-dessous font suite à un premier commentaire sur le même article publié la semaine passée sous le titre Die Krux mit dem Tabu. (Benoît Majerus)

E puer Reflektiounen iwwert d’Une vun der Wochenzeitung Woxx vum 31. 05.2013

Am Kader vun engem Artikel iwwert d’Ausstellung « Between Shade and Darkness » am Musée de la Résistance zu Esch, bréngt d’Zeitung Woxx op hirer ‘Une’ eng Photo vun engem Lëtzebuerger Bistro deen « Judenfrei » ass. Den Text niewendrun suggeréiert net nëmmen dat des Photo aus den 30er Joeren staamt, mais och, dat et esou Bistroe zu Lëtzebuerg méi goufen : « Schon vor der Besatzung hatten Juden in Luxemburg keinen Zutritt zu Kneipen wie hier in der Avenue de la Liberté. »

Wéi ech d’Photo gesinn hunn war meng éischt Reaktioun déi vun Iwwerraschung. Ech wousst dat et um Ufank vun den 30er Joeren effektiv een Bistro gouf, deen ganz houfreg an der Fënster stoen hat, dat et sech ëm een « Judenfreies Lokal » géif handelen. Dovunner gëtt ët eng Photo, an duerch den Henry Miller ass den Café de la Poste esouguer an d’Literatur agaangen, well dësen huet an sengem Buch Quiet Days in Clichy dësen Bistrot erwähnt. Am Tageblatt fënnt een an där Zäit op Mannst zwee Artikelen an eng Karikatur vum Albert Simon, déi dësen Bistro dénoncéieren1 .

Et handelt sech ëm een Fall deen an enger ganzer Rëtsch vun lëtzebuerger Geschichtsbicher erwähnt gëtt ( e.a vum Paul Cerf a vum Henri Koch-Kent)2. En plus, sinn 1972/73 am Kontext vun der dänescher Verfilmung vun dem Miller sengem Buch, an der lëtzebuerger Press eng sëllech Artikelen zum Thema publizéiert ginn. Et handelt sech hei also kaum ëm een vun dem Artikel aus der Woxx zitéierten « Weissen Flecken » vun der lëtzebuerger Geschicht.

Ech sinn ëmmer dovunner ausgaang, dat den Café de la Poste deen eenzegen Café zu Lëtzebuerg war, deen an den 30er Joeren esou offensichtlech an onverstoppt antisemitesch agestallt war.

D’Zeitung Woxx, suggeréiert awer elo, dat et der doen nach méi gouf. Dat wonnert mech, vu dat an der lëtzebuerger Press vun den 30er Joeren den Café de la Poste erwähnt an als antisemitesch denoncéiert gëtt, mais awer menges Wëssen no, gëtt et keen Artikel (weder am Tageblatt, nach an aneren Zeitungen) iwwert d’Existenz vun engem weideren antisemiteschen Café. Ech hunn zwar net all Zeitungartikel aus den 30er Joeren gelies, sinn awer duerch eent jorelaangt Duerchforsten vun der lëtzebuerger Press aus den 30er Joeren op keen esou een Artikel gestouss. An dobäi hunn zemools lénksgeriichten Zeitungen antisemitesch Ausfäll regelméisseg denoncéiert. Esouguer d’Luxemburger Wort huet 1940 géint d’Opféierung vun engem antisemiteschen Film (Robert und Bertram) protestéiert3 .

Desweideren, fënnt een weder beim Henri Koch-Kent, nach beim Paul Cerf, déi sech allebéid mat antisemiteschen Aktivitéiten oder Artikelen an den 30er Joeren beschäftegen, eng Referenz op een weideren antisemiteschen Bistro. Sie denoncéieren eng Rëtsch antisemitesch Artikelen, Schmierereien oder Fluchziedelen. Den Paul Cerf analyséiert och  den « verbalen Antisemitismus », mais kënnt awer zur Conclusioun dat sech den « antisémitisme racial » zu Lëtzebuerg net hätt kënnen duerchsetzen4. Den héich unerkanntenen amerikaneschen Historiker Arno J. Mayer mat lëtzebuerger Originnen, an deen 1940 mat senger Famill an d’USA geflücht ass, insistéiert iwwregens an e puer rezenten Interviewen drop, dat et zu Lëtzebuerg an den 30er Joren haaptsächlech een « Antijudaismus » gouf, an keen regelrechten « Antisemitismus »5 . Zu dëser semantescher Fro kann een natierlech gedeelter Meenung sinn.

D’Photo op der ‘Une’ vun der Woxx, huet mech dowéinst besonnesch interpelléiert. Sollen et zu Lëtzebuerg an den 30er Joeren effektiv e puer esou Bistroen ginn sinn. War den Antisemitismus wierklech esou alldeeglech präsent, wéi hei ugedeit ?

Vu dat d’Photo an Kontradiktioun steet, mat den aneren Informatiounen déi ech bis elo zum Thema hat, hunn ech mir se emol méi genau ugekuckt. An dunn sinn mir déi heiten Saachen opgefall :

–       Den Besëtzer vun dem Zum Kölner Hof, ass deen selwechten, wéi deen vun dem Café de la Poste : Den Christophe Bintner. Hat deen an den 30er Joeren direkt zwee antisemitesch Bistroen ?

–       Wann ech dann méi genau kucken an d’Photoen vun den zwee Bistroe’en vergläichen, fällt op, dat op där vum Café de la Poste den Här Bintner säin Virnumm op Franséisch « Christophe » geschriwwen huet, an dat op der anerer Photo den selwechten Numm ouni « e », also an senger däitscher Form geschriwwen ass. Kéint et villäicht sinn, dat dës Photo net aus en 30er Joeren, mais aus der Zäit vun der Occupatioun an der vun den Nazien duerchgefouerter Germanisatioun staamt ?

–       Opfalend ass och, dat an der Fënster vum Café de la Poste um Ufank vun den 30er Joren, den Text eng Kéier op Franséisch an eng Kéier op Däitsch steet, wéi dat déi Zäit üblech war. Op der Photo vum « Kölner Hof » par contre, ass alles op Däitsch. Hei ass keen franséischen Text ze gesinn. Och dat huet mech intrigéiert.

–       Wéi ech dunn op e-luxemburgensia d’Stéchwuert « Zum Kölner Hof » aginn hunn, ass mir opgefall dat déi éischten Kéier wou een Bistro mat deem Numm an der Stad Lëtzebuerg opdaucht, den 2 Oktober 1940 ass. Dat ass natierlech keen Beweis dofir dat ët esou een Bistro virdrun net ginn ass, mais et werft awer eng Rëtsch Froen op.

–       Mat Hëllef vun e-luxemburgensia sinn ech och op den Epuratiounsprozess géint den Besëtzer Christoph(e) Bintener gestouss, en notoreschen Collaborateur. Am Abrëll 1945, gouf hien zu 3 Joer Prisong an 75.000 Fr veruerteelt: “Der Angeklagte ist überführt worden, frühzeitig in die VdB eingetreten zu sein, in seinem Lokal zwei Schilder aufgehängt zu haben, deren Inhalt lautete: “Judenfreies Lokal” , “Laufbursche gesucht, Engländer bevorzugt”, sich mit Kratzenberg photographieren zu haben und deutsch eingestellt gewesen zu sein.” (Escher Tageblatt, 24.4.1945, p.1)

Dat sinn alles Indizien déi fir mech d’Fro opwerfen op dës Photo net villäicht aus der Zeit vun der Occupatioun ass, an net aus den 30er Joeren, wat jo awer een gréisseren Ënnerscheed mëscht.

Bon mais, villäicht ieren ech mech an d’Photo ass wierklech aus den 30er Joeren … Ech lossen mech gären enges Besseren beléieren.

Paul Lesch

P.S. Erwähnen wollt ech awer och nach den Titel vun der Une deen niewent der Photo steet. Hei kann een liesen : « Resistenzmärchen ? » Ech verstinn net esou richteg, wat esou eng Frostellung mat dem Antisemitismus ze dunn huet. Grad den Fall Lëtzebuerg huet dach gewisen, dat et eng Rëtsch Resistenzler gouf, déi trotz hiere Kampf géint d’Nazien antisemitesch agestallt waren (Beispill LVL)6. Dat Ganzt ass e beschen méi komplex, wéi et hei duergestallt gëtt.

 

 

 

  1. « Hitler in Luxemburg », Escher Tageblatt, 12 November 1932, S.1 ; « Antisemitismus in Luxemburg », Escher Tageblatt, 6 Abrëll 1933 ; « Notizen und Glossen », Escher Tageblatt, 2 Februar 1934. []
  2. Paul Cerf, Longtemps j’aurais mémoire, Editions du Letzebuerger Land, Luxembourg, 1974, S. 23-24 ; Paul Cerf, L’Etoile Juive au Luxembourg, RTL Edition, Luxembourg, 1986, S. 26-27 ; Henri Koch-Kent, Vu et Entendu. Souvenirs d’une époque controversée, Luxembourg, 1983, S. 254 ; Paul Lesch, Au nom de l’ordre public & des bonnes moeurs. Contrôle des cinémas et censure de films au Luxembourg 1895-2005, Centre national de l’audiovisuel, Luxembourg, 2005, S. 151-152. []
  3. Paul Lesch, Au nom de l’ordre public & des bonnes moeurs. Contrôle des cinémas et censure de films au Luxembourg 1895-2005, op. cit., S. 89. []
  4. Paul Cerf, L’Etoile Juive au Luxembourg, op. cit., p. 30-31. Och interessant : Paul Cerf, De l’épuration au Grand-Duché de Luxembourg après la seconde guerre mondiale, Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1980, S.17-27. []
  5. « Mais je ne peux pas dire que c’était de l’antisémitisme, c’était de l’antijudaïsme et je ne pense pas que cet antijudaïsme tout seul aurait emmené des millions de personnes dans les camps de concentration. J’aimerais bien que quelqu’un écrive quelque chose sur cet antijudaïsme qui d’après moi, n’a pas de rapport direct avec l’antisémitisme politique et racial. » (« Itinéraire d’un exilé luxembourgeois » (Forum, Abrëll 2013, S.11). []
  6. Lucien Blau, « Ideologie et discours politique de la Droite et de l’Extrême-Droite au luxembourg au cours des années 30 et 40 », In : Archives Nationales (Ed.), Les courants politiques et la Résistance : Continuités ou ruptures ?, Archives Nationales, Luxembourg, 2003, S. 39-44. []

Benoit Majerus

Since January 2011, I am working as Associate Professor at the University of Luxembourg. I have written my PhD on the occupation of Belgium during World War One and World Two. In 2013 I published a history of psychiatry in the 20th century from below. I am also co-editor of h-madness.

More Posts

One thought on “[Guest post] Een Bild seet méi wéi dausend Wierder…. oder villäicht awer net ? by Paul Lesch”

Leave a Reply

Your email address will not be published.